Przypadająca 18 maja br. 81. rocznica urodzin Papieża Jana Pawła II jest okazją do przypomnienia w ramach naszego cyklu, że jest to osobowość nieprzeciętna, przyciągająca tłumy, wzbudzająca szacunek nie tylko w katolikach, lecz także w ludziach innego wyznania i w ateistach. Jest człowiekiem modlitwy i czynu. I taki też jawi się nam w swojej poezji...

Karol Wojtyła urodził się w 1920 r. w Wadowicach. W 1938 r. rozpoczął studia polonistyczne, a w 1942 r. wstąpił do Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Krakowie. Jednocześnie studiował na wydziale teologicznym UJ. Jego związek z literaturą i sztuką zaczął się dość wcześnie, bo jeszcze w czasach, kiedy uczęszczał do szkoły w Wadowicach. Podczas wojny prowadził tajny Teatr Rapsodyczny. Publikował pod pseudonimami: Andrzej Jawień, Stanisław Andrzej Gruda, Piotr Jasień i A. J. O.

Karol Wojtyła jest poetą trudnym. Żeby zrozumieć jego utwory, trzeba zdobyć się na wysiłek intelektualny i duchowy, starać się współpracować z autorem, otwierać na rozpościeraną przed nami rzeczywistość. Kontemplować ją w głębokiej ciszy. Bo poezja Wojtyły jest zapisem kontemplacji. Sama w sobie jest kontemplacją. Świadectwem duchowych przeżyć, osobistych spotkań z Bogiem w modlitwie i pracy. A czytelnik, który zdecyduje się z otwartym umysłem i sercem wczytać w te utwory, odkryje, że otaczająca go rzeczywistość jest na wskroś przeniknięta Bogiem.

Świat w poezji obecnego Papieża jest rzeczywistością uświęconą. Wojtyła dostrzega otaczające go piękno, ale nie zatrzymuje się na zewnętrznej stronie przedmiotów czy zjawisk. Wchodzi głębiej, zauważa ich wnętrze, związek z rzeczywistością duchową, wskazuje na metafizyczny sens ludzkiego bytowania. Obraz biblijny staje się dla niego inspiracją do rozważań nad współczesnym światem, ludzkimi postawami, historią, do podzielenia się z czytelnikiem własnymi przemyśleniami, spostrzeżeniami. Wydarzenia - pretekstem do zgłębiania Bożej tajemnicy. Na przykład w Pieśni o blasku wody spotkanie Jezusa z Samarytanką nad studnią w Sychem skłania go do rozważań nad ludzką zdolnością do przenikania rzeczywistości. Poeta zauważa przepełnione miłością poznawanie ludzkich serc przez Jezusa i przekazuje odbiorcy to, co Chrystus chciałby powiedzieć współczesnemu człowiekowi. W Kamieniołomie, w którym opisuje ciężką pracę robotników wysadzających skały, zauważa, że wielkość i sens pracy "tkwi wewnątrz człowieka". To człowiek, stworzony na obraz i podobieństwo Boga, uświęca swe działanie, a przez to działanie uświęca siebie. W takiej perspektywie każdy godny czyn przybiera nieocenioną wartość.

Dla mnie szczególne miejsce wśród utworów Wojtyły zajmuje Pieśń o Bogu ukrytym, pełen mistycyzmu poetycki zapis adoracji Jezusa Eucharystycznego. Bohater utworu oczyma wiary przenika Tajemnicę Boga ukrytego w okruchu chleba - Jego wielkość i pokorę, a przede wszystkim Miłość, która Wszechmocnemu Stwórcy karze pochylić się nad człowiekiem. Wojtyła w tym poemacie dzieli się z nami doświadczeniem bardzo intymnego spotkania z Panem, kiedy to stworzenie otwiera się na swego Stwórcę, pozwala się przeniknąć Jego miłości, która koi, obdarza zdolnością zaufania, leczy z lęku przed przemijaniem. Która pozwala zanurzyć się w śmierci i w wieczności. Dlaczego w śmierci? Bo gdyby nie śmierć na krzyżu, nie moglibyśmy spożywać Bożego Ciała. Bo śmierć dla Wojtyły nie jest dramatem, lecz sensem, wypełnieniem się życia, świadectwem "dojrzałości istnienia".

Ale poza głęboką relacją z Bogiem, dla poety istotne są także związki pomiędzy ludźmi. Historię ludzkości postrzega on jako historię Mistycznego Ciała (Wigilia Wielkanocna 1966).Dostrzega tajemniczy związek, wzajemne oddziaływanie pomiędzy tymi, którzy już minęli, a tymi, którzy dopiero przyjdą. A równocześnie wie, że każdy żyjący jest zanurzony w Zbawicielu, z Niego czerpie swe życie, by później odejść do Niego.

Wojtyła bardzo często przekazuje swoje myśli przy pomocy symboli. Światłość, morze, zranione drzewo to tylko niektóre znaki, pod którymi ukrywa się Boża rzeczywistość. W tej poezji stosunkowo niewiele jest zwrotów i obrazów, które w sposób bezpośredni nazywają Boga i przestrzeń sacrum. Mówi o niej raczej postawa otwartości, zamyślenia i wnikania w głębsze sensy istnienia. Kluczowym słowem jest także "ojcostwo", które pojmuje się tu jako zależność pełną miłości. Ojcostwo - w oczach Wojtyły - jest bardzo mocno powiązane z pojęciem synostwa, bo aby móc być ojcem dla innych, trzeba stać się prawdziwie dzieckiem przed Bogiem...

Karol Wojtyła jest nie tylko autorem poematów i sonetów. Napisał także kilka dramatów: Brat naszego Boga, Przed sklepem Jubilera, Promieniowanie ojcostwa, Hiob i Jeremiasz, a także rozprawy poświęcone literaturze i teatrowi.

Ewangelia

KAROL WOJTYŁA



Prawda nie sączy oliwy do ran, by nadto nie pękały

nie wsadza na osła, którego się potem ulicami wodzi -

prawda musi boleć i kryć się.

Napinają się w mózgu konstrukcje, kiedy coś się nachyla jak gmach

wybudowany w ludziach - wszyscy myślą, jak wyprostować

nie fronton, lecz grunt głęboki, bo właśnie ten się opiera jak fala łodzi.



Prawda dźwiga człowieka. Kiedy człowiek nie dźwignie siebie,

gmach zbudowany ciśnie podwójnym zaprawdę ciężarem,

który wszyscy w sobie znajdujemy jak tajemniczy ekstrakt -

obiegając zdumione ulice, po których obwodzi się osła

(coraz mniej w tych ulicach prawdy? Czy coraz więcej?),

patrzymy spokojnie przed siebie, nie dosięga nas przestrach.